Joga na trudne czasy (wykład online)

Z okazji Światowego Dnia Jogi przypadającego na 21 czerwca w wykładzie online podczas wydarzenia Dzień jogi – praktyka we wrocławskich parkach opowiedziałam o prozdrowotnych właściwościach jogi rozumianej jako sztuka życia dobrego, mądrego i szczęśliwego, a także jako holistyczna terapia dbająca o człowieka, czyli strukturę umysł-oddech-ciało. Joga nie jest bowiem tylko aktywnością fizyczną, nie jest tylko terapią wchodzącą w skład metod medycyny komplementarnej (ang. CAM). Joga to całościowa dyscyplina praktykowana w wymiarze indywidualnym, rodzinnym i zawodowym.

Jako jako filozofia

Joga jest jednym z sześciu klasycznych systemów filozofii Indii oraz jedną z najstarszych bramińskich tradycji, korzeniami swoimi sięgając głęboko w starożytność indyjską, być może nawet do Cywilizacji Doliny Indusu, która rozkwit swój przeżywała w okresie 2500 p.n.e.-1900 p.n.e. U swego początku joga raczej nie byla sztuką lecznictwa, a raczej filozofią o silnie etycznym charakterze – nakierowana była bowiem na uśmierzenie cierpienia w jego absolutnym wymiarze – wyzwolenie ze świata przemijania i bólu.

Czytaj więcej: Pierwsze medyczne wzmianki o jodze w Polsce

Jako jako forma medycyny komplementarnej

Zgodnie z definicją zaproponowaną przez National Center For Complementary and Alternative Medicine – joga jest leczniczym systemem teorii i praktyki, stanowiącym połączenie technik oddechowych, ćwiczeń rozciągające-wzmacnijących i medytacji, praktykowanym w Indiach od czasów starożytnych, a od XX w. stopniowo rozprzestrzenianym poza Indie. W moim odczuciu joga jest rodzajem holistycznego neurotreningu, angażującym całośc struktury ludzkiej – ciało, oddech i umysł.

Czytaj więcej: Joga jako forma neurotreningu

Terapia jogą polega właśnie na takim holistycznym podejściu do człowieka, co jest szczególnie istotne w obecnym czasie stresu i biologicznego niepewności. Joga została uznana za jedną z tzw. terapii komplementarnych (ang. CAM) w stosunku do medycyny konwencjonalnej. Wchodzi ona w skład praktyk zwanych MBIs (ang. Mind-Body Interventions), czyli praktyk używających zdolności mentalnych człowieka w celu dokonania zmian na poziomie struktury cielesnej, często odbywających się poprzez medium oddechu.

Czytaj więcej: Joga jako przykład terapii komplementarnej oraz Oddziaływanie umysł-ciało (MBIs)

Komunikacja ciało-oddech-umysł

Komunikacja ciało-oddech-umysł, według badań prowadzonych w jednostkach akademickich, wpływa korzystnie na układ nerwowy (obniża aktywność współczulnego układu nerwowego, przez to wzmacniając przywspółczulny układ nerwowy, odpowiedzialny na uczucie odprężenia, satysfakcji i ogólnie rozumianego spokoju). Tym samym joga redukuje stres, poprawia koncentrację, jakość snu, sprawność ciała, jego elastyczność, uwalnia od napięć oraz lepiej osadza człowieka w środowisku pracy, natury i prywatnym.

Historia jogi

Joga jest tradycją opartą na wielowiekowej, bogatej i wewnętrznie zróżnicowanej literaturze spisanej w sanskrycie, sama w sobie joga jest pojęciem zbiorczym – obejmującym wielość nurtów przekazu i forma praktyki. Być może swoimi początkowymi joga sięga do Cywilizacji Doliny Indusu, jeden z trzech najstarszych cywilizacji świata. Mało jednak w tej kwestii możemy powiedzieć, ponieważ pismo Doliny Indusu nadal pozostaje nierozszyfrowane. Pewne wzmianki o praktykach ascetyczno-leśnych obecne są w Wedach, świętych i objawionych tekstach braminizmu. Natomiast pierwsze wskazówki i próby zdefiniowania jogi pojawiają się w upaniszadach, powstających od VIII w. p.n.e. – tutaj joga definiowana jest jako sześciostopniowa praktyka, w której skład wchodzą: pranajama, pratjahara, dharana, dhjana, tarka i samadhi. Następnie pojawia się w Indiach Mahabharata (IV w. p.n.e.-IV w. n.e.), monumentalne dzieło, moża nawet powiedzić, że duch ożywczy Indii. Wśród wspaniałych opisu jogi obecnych w Mahabharacie joga opisywana jest jako samatwa (stan stabilności umysłu wobec wszelkich par przeciwieństw), ekatwa (silna koncentracja umysłu, zmysłów i oddechu), dharma (najwyższe dobro i prawość w zachowaniu), joga to wszelkie cechy dobra i świetlistości – cierpliwość, stałość, ahinsa, szczerość, czułość, delikatność, życzliwość, współczucie, mądrość, siła, wolność od gniewu, smutku i lenistwa, stan ponad egoizmem – joga to samodyscyplina.

Asany, czyli to, z czego joga najbardziej słynie, są obecne w postaci pozycji siedzących, służących medytacji. Dopiero tradycja hathajogi, od mniej więcej XII wieku, a także ajurweda zaczynają wysuwać na pierwszy plan prozdrowotne właściwości jogi.

Czytaj więcej: Asany… kiedy pojawiły się w jodze

Na początku wieku XX następuje wstępne usystematyzowanie asan i technik oddechowych, stanowiące wstępny projekt jogi jako sztuki uzdrawiania. Pionierami są Swami Kuvalayananda i Sri Yogendra. Jednak dopiero wraz z osobą Krishnamacaryi i jego uczniami (B.K.S. Iyengar, P. Jois, Desikachar, Indra Devi itd.) prozdrowotna praktyka zostaje opracowana w postaci systemów ćwiczeń cielesno-oddechowych, często używających technik relaksacji i medytacji. Joga zostaje wpisana w szerszy kontekst życia ludzkiego i coraz częściej przedstawiana jest jako sztuka życia szczęśliwego. Zresztą etymologicznie joga oznacza – złączenie, harmonia, unia, jedność…

Praktyka jogi

Praktyka jogi wymaga koncentracji (skupienia uwagi na jednym przedmiocie, np. na oddechu, kontroli ciała itp.) i samoregulacji organizmu – układu nerwowego. W trakcie ćwiczeń Twoja rola polega – w zależności od praktykowanego stylu – na utrzymywaniu nieruchomej pozycji i jej integracji z oddechem bądź na skoordynowaniu sekwencji ruchów z oddechem. Chodzi tu o kontrolę, której fundamentem jest mózg – panowanie nad stresem poprzez oddech. W tym celu kora przedczołowa musi przeorientować myśl – kiedy zmagam się z utrzymaniem równowagi w asanie (lub sekwencji asan), to nagle zaczynam myśleć, że jest mi zimno, gorąco… lecz mimo to utrzymuję balans. Początkowo nie umiem kontrolować reaktywności emocjonalnej ani modulować reakcji stresowej. Dopiero powtarzając wysiłek w praktyce, uczymy się, osadzamy ciało w stabilności a umysł w spokoju.

Do praktyki asan warto jest dołączyć:

  • ćwiczenie się w koncentracji uwagi – świadomość przeniesiona na utrzymanie pozycji (asany), na oddech, na regulację oddechu (spowolnienie procesu oddychania poprzez wydłużenie faz wdechu – zatrzymania – wydechu)
  • medytację pustości polegającą na utrzymywaniu świadomości nakierowanej na nie-czynienie, nielgnięcie ku żadnemu obiektowi uwagi, pozwolenie myślom i uczuciom płynąć aż po ich całkowity zanik
  • bardziej złożona wizualizacja, np. joga-nidra

Joga w życiu codziennym

Chociaż joga narodziła się w dzikich indyjskich przestrzeniach – dżunglach, górach, przeraźliwych głuszach, podczas długotrwałych odosobnień medytacyjnych – to wcale nie oznacza, iż nie może być praktykowana w zwykłych warunkach. Niewiele do praktyki jogi nam potrzeba – skrawek przestrzeni, czyste powietrze, lekkie jedzenie i… umysł (serce). Umysł nie musi być spokojny, a ciało nie musi być wysportowane. Ważne, że jesteś i praktykujesz – regularnie i sumiennie – nie tylko na macie czy poduszce medytacyjnej. Pamiętaj, że prawdziwa praktyka odbywa się poza matą – w Twoim wnętrzu i relacjach z innymi ludźmi i istotami żywymi. Ciało w jodze jest istotne, zwłąszcza w hathajodze, ale to tylko doskonałe narzędzie, a ciało joga rozumie całościowo – jako złączenie struktury biologicznej ze sferą mentalno-emocjonalną.

Wykład dostępny na fanpage’u Wrocław oraz Visit Wroclaw.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s