Hatha joga, hatha-joga, hatha yoga i hata joga… czyli dlaczego jogin winien kochać sanskryt

Joga jest przede wszystkim filozofią, o wielowiekowej tradycji, przekazywaną w sanskrycie. Pierwsze jogiczne traktaty – upaniszady – dotyczące praktyki medytacyjnej skomponowane zostały w sanskrycie, tak samo Tajemne pouczenia wyśpiewane przez Czcigodnego (Bhagawadgitopaniszadah) oraz ogromny filozoficzny passus przedstawiający czynności wiodące do wyzwolenia (Mokszadharmaparwan), tak samo klasyczna nauka zawarta w Jogaśastrze Patańdźalego, późniejsza na pół magiczna i ezoteryczna tantra (tantrajana) oraz coraz popularniejsze podręczniki dotyczące fizycznej strony jogi – piśmiennictwo tradycji hathy są również świadectwem kunsztu sanskrytu. 
.
skr
.
Sanskryt
Sanskryt nie jest językiem prostym, ale nie jest także nielogiczny, mogę nawet powiedzieć, że jest bardzo intuicyjny, jeśli poświęcić mu trochę czasu i serca. Dla mnie sanskryt wyraża piękno matematyki – to matematyka w lingwistyce. Reguły są przejrzyste, ich zastosowanie klarownie wyjaśnione, transformacje składniowe, fleksyjne oraz morfologiczne z pieczołowitością opracowane. Zresztą to przecież „samskrytam”, czyli złączony razem, doskonale utworzony, idealnie skomponowany. Taki bowiem jest sanskryt.
skr
Sanskryt jest najstarszym przedstawicielem gałęzi indyjskich języków indoirańskich w rodzinie języków indoeuropejskich. Do niedawno uchodził za język matkę wszystkich języków świata, okazało się jednak, że jest najstarszą siostrą w gałęzi indoirańskiej. Sanskryt posiada w sobie pewną rzadko spotykaną właściwość – jakby tak się przyjrzeć, to każde słowo jest konstruktem, który można różnorodnie analizować (rozkładać i doszukiwać się związków semantyczno-morfologicznych) i interpretować. Nie ma jednej interpretacji danego słowa, a co za tym idzie – nie może być jednej interpretacji danego zdania, czyli śloki. Dla mnie sanskryt jest idealnym narzędziem do dharany, koncentracji uwagi. Nie dość, że musimy być niezwykle uważni przy rozbiorze gramatycznym zdania, to przekaz literacki (filozoficzny, narracyjny itp.) utworu również wymaga silnego skupienia, by niejako otworzyć się na przekaz tekstu. Przekaz dodatkowo wymaga zaznajamiania się z filozofią indyjską. Nie można wyrwać fragmentu z kontekstu, nie można wyrwać jogi z kontekstu – z sanskrytu oraz filozofii, darśany.
.
Darśana, tłumaczona przeważnie jako filozofia, pochodzi od pierwiastka czasownikowego paś/dryś, który oznacza: patrzyć, obserwować, doświadczać. Darśana nie jest bowiem jedynie chłodnym osądem, pozaosobową analizą danych, darśana to przede wszystkim aktywne uczestnictwo w świecie – tym, zewnętrznym podpadającym pod zmysły, i tym wewnętrznym, często równie wzburzonym i uspokajanym mocą medytacji. A sam świat – wielość terminów, ale weźmy np. termin prakryti – jeden z bliższych jodze. Pierwej uczyniona, stworzona na początku, początkowa / pierwotna matryca – natura tak zewnętrzna, jak wewnętrzna – całość nas, zarówno w sferze fizycznej, jak i mentalno-emocjonalnej. Inny termin – sansara – od sam√sry , co oznacza: wspólnie krążyć, obracać się, nawracać, wirować, orbitować – odchodzimy, przychodzimy, kręcimy się wokół osi własnego ego oraz ego innych. A ego – ahankara – czyli “czyńca ja” lub “ja czyniące” – jestem „ja”, kiedy czynię, sprawiam, kiedy uważam się za sprawcę; oraz ego jako asmita – jestem-ość – podmiotowość nabudowana na pierwotnym wyrażeniu „jestem”. Joga pochodzi od √judź – łączyć, jednoczyć, nakładać jarzmo na niesforne zwierzę (siebie?), a hatha to siła, przemoc, potęga, wysiłek. A przy okazji terminu „hatha” pojawia się od razu kłopot w zapisie.
.
divya
.
Hatha…
Literatura sanskrycka lubi samo „hatha”, jednak gdy chcemy złączyć to z „jogą”, to pojawia się problem: hatha joga, hatha-joga, hatha yoga, hata joga… które wybrać? Żadnego. Żadne bowiem zgodnie z gramatyką sanskrycką, dla Indii jedną z ważniejszych nauk, nie jest poprawne. Hathajoga – tak powinno być. Jest to bowiem pewna kategoria gramatyczna – złożenie typu tatpurusza, która łączy wyrazy w pewien konstrukt. „Hatha joga” nie może być, bo „hatha” nie ma końcówki fleksyjnej, „hatha yoga” także, bo kopiujemy zapis angielski w język polski i nadal nie stosujemy zasad fleksji, „hata joga” tym bardziej – „hata” oznacza bowiem zabity, zniszczony, bity… „Hatha-joga” ewentualnie, ale jedynie dla jasności zapisu. W dewanagari wygląda to tak: हठ, następnie transliterujemy na „haṭhayoga”, by spolszczyć, czyli dokonać transkrypcji na język polski, na „hathajoga”, i gotowe. Polski jogin ma zatem trochę trudniej, bo dodatkowo musi znać zapisu w języku polskim (link). To znaczy, oczywiście nie musi, ale jeśli chce wykazać się starannością nie tylko na macie czy w medytacji, jeśli chce dbać o piękno przekazu jogi i sanskrytu, to kunszt zasad gramatycznych nie może być obcy. Tak jak dbamy o nas na macie, w medytacji, w kontaktach z innymi, tak jak dbamy o Matkę Naturę, tak i dbałość o kulturę ludzką jest pięknem, które nas kształtuje. Zresztą sanskryt to dewa-bhasza, boska mowa, to… matryca lingwistyczna, w której biegłość sprawia, iż inne języki zdają się ot tak być przez nas zapamiętywane. Coś w tym bowiem jest, że sanskryt ułatwia naukę języków obcych…
.
Hathajoga lub… deklinacja
Jest i jeszcze inna możliwość łączenia „hatha” i „joga”, ale wymaga ona zastosowania reguł deklinacji oraz łączenia międzywyrazowego (zwanego sandhi). Poza złożeniem typu tatpurusza te dwa terminy można bowiem traktować jako 2 osoby wyrazy, a wtenczas (po spolszczeniu):
   mianownik: hathah + jogah → hatho jogah
   dopełniacz: hathasja jogasja (brak sandhi)
   celownik: hathaja jogaja (brak sandhi)
   i tak dalej…
Sanskryt ma 8 przypadków i 3 liczby (pojedyncza, dualna i mnoga), co dodatkowo urozmaica transformacje.
moi

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s